Kamuda uzun süredir bilinen bazı ürünler başvuru sahibinin beyanına göre, uygulanan incelemesiz tescil sisteminden dolayı yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olarak gösterilebilmekte ve tasarım tescil belgesine konu olabilmektedir. Böyle bir tescil belgesi, sahibine tasarımı ticarette tekel olarak kullanma hakkını geçici bir süre sağlarken, gerçekte belge sahibinin itibarının yok olması hatta ticaret alanından silinmesi için atılmış yanlış bir adımdır.

Bir yarışma olarak adlandırılabilecek rekabet ortamında, yarışmayı kazanmayı sağlayacak gelişmiş teknoloji, mal veya hizmetin üstün kalitesi gibi unsurların yanı sıra sınai mülkiyet alanında da kişinin kendisine ait olan haklarına sahip çıkması gerektiği açıktır.

Rekabeti artırıcı unsurlardan biri de, sınai mülkiyet alanında ürünün yeni ve ayırt edici görünümünün korunmasını esas alan tasarım tescilidir. Tescilli tasarımlar, sahibine tasarımı ticarette maksimum 25 yıl tekel olarak kullanma hakkı verirken, aynı zamanda bu hakkı ihlal edenleri yasal yollardan engelleme imkanını sağlar. Böylelikle tescilli tasarımın hak sahibi rekabet ortamında rakiplerine karşı bir adım daha önde olur. Ancak, kanuni olarak kişiye ait olmayan veya yanlış ya da yanıltıcı bildirimde bulunarak tescil edilen tasarımlar, tescil sahibini yargıda hesap vermek zorunda bırakabilir.

Bir tasarımın tescil edilerek 554 sayılı KHK kapsamında korunabilmesi için, başvuru tarihi itibariyle kamuya sunulmamış olması veya başvuru tarihinden rüçhan tarihi varsa bu tarihten itibaren geçmişe dönük bir yıl içinde sunulması gerekmektedir. Tasarımları korumakla yükümlü olmayan ancak, tescil ederek kayıt altına alan Türk Patent Enstitüsü, tescil için başvurus yapılan tasarımın yenilik ve ayırt edici nitelik vasfına sahip olup olmadığını araştırmamakta, bnun yerine başvuru sahibinden müracaat dilekçesinde yeralan “kamuya sunum tarihi:....” kısmının doldurlmasını talep etmektedir. Bu kısımda tescile konu ürünün kamuya sunlup sunulmadığı, sunulduysa, gün, ay, yıl olarak hangi tarihte sunulduğu belirtilmektedir.

Kamuya sunum tarihinin beyanı bazen yanlış yorumlanarak bazen de bilerek başvuru sahipleri tarafından yanlış verilmektedir. Kişiler bu tarihi ilk defa kendilerinin ürünü kamuya sunduğu tarihin beyanı şeklinde düşünmektedirler. Başvuru sahipleri tarafından “Ürün yıllardır piyasada var olabilir ancak ürünü lk defa kamuya kendi sunduğum tarihi belirttim” denilmektedir. Bu tarz yanlış anlamalar eğitim ve seminerler aracılığıyla giderilebilir. Ancak talebi artan ürünler için rakiplerini tasarım tescil belgesi sahibi olarak engellemeye kalkışanlar için kesinlikle yaptırımlar uygulanmalıdır.

Bilindiği üzere ürünlerin ekonomik değerleri belirli dönemlerde artmaktadır. Örneğin, yılbaşının yaklaşmasıyla yılbaşı eğlencesine yönelik şapkalara, mumlara, yılbaşı ağaçlarına ve süslerine olan talep artışı bu ürünlerin parasal değerini de artırmaktadır. Kamuda uzun süredir bilinen bazı ürünler başvuru sahibinin beyanına göre, uygulanan incelemesiz tescil sisteminden dolayı yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olarak gösterilebilmekte ve tasarım tescil belgesine konu olabilmektedir. Böyle bir tescil belgesi, sahibine tasarımı ticarette tekel olarak kullanma hakkını geçici bir süre sağlarken, gerçekte belge sahibinin itibarının yok olması hatta ticaret alanından silinmesi için atılmış yanlış bir adımdır. Yenilik ve ayırt edici nitelik vasfından yoksun veya başkalarına başkalarına ait tasarımları içeren tescil belgesine sahip kişiler, tasarım hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken bildirimleri gerçeğe aykırı olarak yaptıkları için 554 sayılı KHK’nın 48.maddesinin (a) fıkrası hükmü gereğince, bir yıldan iki yıla kadar hapis ve ağır para cezası ile karşı karşıya kalabilirler. Ayrıca, bu durumda hak sahibi olmaması gerektiği halde tasarım hakkı sahibi olarak, tasarım hakkına tecavüz edildiği gerekçesiyle rakiplerine dava açan kişi, bu davadan dolayı rakibinin uğramış olduğu maddi ve manevi zararı karşılamakla da yükümlü olacaktır.

İlk aşamada tescil için uygulanan incelemesiz sistemden ve açılan davaların uzun sürede sonuçlanmasından faydalanılarak elde edilen bu geçici rekabet üstünlüğünün er ya da geç sona ereceği açıktır. Bu noktada Fransızların ünlü atasözü akla gelmektedir: “Adalet topaldır, ağır yürür fakat gideceği yere er geç varır.”

Sonuç olarak, ticari sektörde kalıcı olabilmenin şartlarından biri, yeni ve ayırt edici nitelik vasfını haiz endüstriyel tasarımların tescil işlemlerinin yaptırılmasıdır. Böylelikle kişinin hayali, yeteneği, tecrübesi sonucu ortaya çıkan “yaratıcılığın” karşılığı parasal değer olarak geri dönecektir.